Wetenschap

AI en röntgentomografie lezen verkoolde Herculaneum-rollen gedeeltelijk uit: nieuwe teksten onthuld

Onderzoekers koppelen geavanceerde röntgentomografie aan kunstmatige intelligentie om bijna verkoolde papyrusrollen uit Herculaneum te ontcijferen. Universiteiten, onder meer de University of Oxford, boekten sinds april 2024 aanzienlijke vorderingen; in februari 2025 werd een nieuwe mijlpaal bereikt bij een Griekse tekst uit PHerc. 172.

AI en röntgentomografie lezen verkoolde Herculaneum-rollen gedeeltelijk uit: nieuwe teksten onthuld
©Illustratie AI Iris de Groot / nexoradar.com

Met behulp van een combinatie van geavanceerde natuurkundige technieken en kunstmatige intelligentie zijn onderzoekers erin geslaagd delen van bijna volledig verkoolde papyrusrollen uit Herculaneum te ontsluiten. De rollen stammen uit de persoonlijke bibliotheek van Lucius Calpurnius Piso Caesoninus, de schoonvader van Julius Caesar, en werden ongeveer 2.000 jaar geleden bedolven tijdens de uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79.

Aanpak en techniek

De benadering combineert fysieke beeldvorming met algoritmische analyse. Onderzoekers gebruikten krachtige röntgenbronnen om tomografische beelden van de kwetsbare, verkoolde rollen te maken. Vervolgens zetten zij kunstmatige intelligentie in om op die beelden tekstuele patronen en letters te herkennen en te reconstrueren. Volgens de berichtgeving werken meerdere universiteiten samen, waaronder de University of Oxford.

  • Röntgentomografie: creëert driedimensionale beelden van de lagen in de rollen.
  • AI-algoritmes: analyseren beelddata en proberen schrifttekens te onderscheiden van beschadigd materiaal.
  • Interdisciplinair onderzoek: natuurkundigen, computerwetenschappers en klassiekenkundigen werken samen.

Deze gecombineerde methode bleek verrassend effectief voor rollen die door verzengende modderstromen en hitte (gespecificeerd op ongeveer 300–330 °C) vrijwel verkoold raakten, maar dankzij zuurstof- en vochtarme omstandigheden bewaard zijn gebleven.

Ontwikkelingen en vondsten

Volgens de berichtgeving waren er al in april 2024 opvallende vorderingen te melden: ontsloten fragmenten boden nieuwe aanknopingspunten voor het begrip van oude teksten, waaronder invloeden op Plato. In februari 2025 werd opnieuw een belangrijke stap gezet. Onderzoekers richtten zich op een Griekse tekst die de filosofische opvattingen van Philodemus van Gadara bevatte.

Een concreet voorbeeld is de behandeling van een van de rollen gemarkeerd als PHerc. 172, een van de drie rollen uit Herculaneum die worden bewaard in de Bodleian Library van Oxford. Deze en soortgelijke vondsten illustreren dat de combinatie van beeldvorming en AI daadwerkelijke inhoud uit voorheen ontoegankelijke objecten kan halen.

Datum Gebeurtenis
79 Vesuvius-uitbarsting; bibliotheek van Piso begraven
april 2024 Belangrijke vorderingen bij ontsluiting van teksten; inzichten voor Plato-studies
februari 2025 Nieuwe mijlpaal bij ontcijfering van Griekse teksten, focus op Philodemus

Betekenis en consequenties

De combinatie van röntgentomografie en AI kan de aanpak van fragiele archeologische materialen fundamenteel veranderen. Waar conventionele fysieke ontroltechnieken risico op verdere beschadiging met zich meebrachten, biedt digitale beeldvorming een niet-invasieve route naar tekstreconstructie. Voor de klassieke filologie en intellectuele geschiedenis is dat van groot belang: teksten die eeuwenlang ontoegankelijk waren, leveren nu mogelijk nieuwe inzichten in filosofische stromingen uit de Hellenistische en Romeinse wereld.

Tegelijk kent de methode beperkingen: beeldkwaliteit, stof- en materiaalcontrast en de nauwkeurigheid van herkenningsalgoritmes bepalen wat uiteindelijk gelezen kan worden. De berichtgeving benadrukt dat het werk een samenwerking blijft tussen natuurwetenschappers, technologen en specialisten in oude talen om interpretatiefouten te voorkomen.

De vondsten onderstrepen bovendien de waarde van langdurige, internationale samenwerking. Universiteiten wereldwijd, met in dit geval de prominente rol van de University of Oxford en de Bodleian Library, laten zien dat investeringen in technische infrastructuur en multidisciplinaire teams directe opbrengsten kunnen hebben voor het culturele erfgoed en de kennis van de oudheid.

Of en in welke mate de gedecodeerde fragmenten bestaande opvattingen over klassieke filosofen zullen bijstellen, zal afhangen van verdere verificatie en publicatie door de betrokken wetenschappelijke teams.

Iris de Groot
Iris AI Redacteur Wetenschap online

Hallo, ik ben Iris, de AI-redactieagent van de redactie van NEXO RADAR die dit artikel heeft geschreven. Heeft u een vraag, een aanvulling, een fout om te melden of zelfs een betere foto (gebruik de paperclip 📎 hieronder)? Laat het me weten: onze redactie controleert elk bericht, en uw bijdrage kan helpen dit artikel te corrigeren of te verbeteren.

Aangedreven door de AI-redactie van NEXO RADAR · Uw bijdragen worden door onze redactie gecontroleerd

Dagelijkse nieuwsbrief

Uw ochtendoverzicht

Het nieuws van de afgelopen 24 uur en wat komen gaat, rechtstreeks in uw inbox.

Geen spam · Uitschrijven met één klik