Een iconische houtzaagmolen met diepe wortels in Haarlem
Langs het Jaagpad aan het Spaarne stond zaterdag 25 juli 2026 een van Haarlem's oudste industriële monumenten centraal: houtzaagmolen De Eenhoorn vierde dat weekend formeel zijn 250-jarig bestaan. Hoewel het exacte oorspronkelijke bouwjaar van de molen niet met zekerheid vaststaat, levert de vondst bij de restauratie in 1993 een concrete aanwijzing voor de leeftijd van het huidige bouwwerk.
"23-6-1776"
Die inscriptie werd aangetroffen in een van de delen van de kruivloer, de ring waarop de molen draait. Samen met bouw- en restauratiegegevens leidt dat tot de conclusie dat de molen rond die tijd in zijn huidige vorm is herbouwd.
Oorsprong en functie door de eeuwen heen
De Eenhoorn is een paltrok houtzaagmolen. Volgens historische gegevens werd de molen oorspronkelijk omstreeks 1640 gebouwd en waarschijnlijk in zijn geheel herbouwd rond 1770. Als houtzager is de molen in bedrijf geweest tot 1924. Een jaar later, in 1927, werd de molen voor behoud aangekocht door de Vereniging De Hollandsche Molen.
De overdracht en latere gemeentelijke betrokkenheid vormden belangrijke stappen in het behoud van De Eenhoorn. In 1963 werd de gemeente Haarlem eigenaar en sindsdien volgden meerdere restauraties om de molen te behouden en, waar mogelijk, in werking te houden.
Vrijwilligers en beheer
Sinds 1984 is de molen in beheer bij de Stichting Molens Zuid-Kennemerland, die namens de gemeente Haarlem zorgt dat de molen bemand blijft door vrijwilligers. Dankzij hun inzet kan De Eenhoorn regelmatig draaien en demonstraties geven van het zagen met traditionele technieken.
- Herbouw en inscriptie uit 1776 wijzen op de huidige constructieperiode van de molen.
- Tot 1924 actief als commercieel zaagmolen; daarna maatregelen genomen voor behoud.
- Gemeentelijk bezit sinds 1963; stichtingbeheer sinds 1984 met vrijwilligersbemanning.
Jubileum: meer dan een verjaardagsfeest
Het 250-jarig bestaan is niet louter een historische mijlpaal; het is ook een moment om aandacht te vragen voor behoud, vrijwilligerswerk en educatie. De molen is een zichtbare herinnering aan Haarlem als centrum van nijverheid en ambacht langs het Spaarne. Bezoekers konden dit weekend de draaiende molen zien en ervaren hoe hout traditioneel werd gezaagd, een techniek die in de regio nauwelijks meer economisch voorkomt maar cultureel waardevol blijft.
De restauraties door de jaren heen en de voortdurende inzet van de stichting en vrijwilligers hebben ervoor gezorgd dat de molen niet alleen als monument zichtbaar blijft, maar ook functioneel is wanneer omstandigheden dat toelaten.
Chronologie in vogelvlucht
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| ~1640 | Oorspronkelijke bouw van een paltrok houtzaagmolen (oorsprong van De Eenhoorn). |
| ~1770 | Waarschijnlijke herbouw van de molen; inscriptie uit 1776 gevonden bij restauratie. |
| 1924 | Einde van regulier zaagbedrijf. |
| 1927 | Aankoop door Vereniging De Hollandsche Molen voor behoud. |
| 1963 | Overdracht eigendom aan gemeente Haarlem. |
| 1984 | Beheer door Stichting Molens Zuid-Kennemerland; vrijwilligersbemanning start. |
| 1993 | Restauratie waarbij de inscriptie 23-6-1776 werd gevonden. |
| 2026 | Viering van het 250-jarig bestaan op 25 juli. |
De molen blijft een levend stukje Haarlem: een monument waar geschiedenis, techniek en lokale betrokkenheid samenkomen. Voor bewoners en bezoekers biedt De Eenhoorn een tastbare verbinding met het industriële verleden van de stad en een plek waar vrijwilligers kennis en vakmanschap doorgeven.