De gemeente Harderwijk heeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) formeel een last onder dwangsom opgelegd omdat het azc aan de Graaf Ottolaan open bleef nadat de vergunning was verlopen. De boete is vastgesteld op €91.000 per dag en kan volgens de gemeente oplopen tot maximaal €8,19 miljoen.
Achtergrond en tijdlijn
De opvanglocatie aan de Graaf Ottolaan werd in juni 2016 in gebruik genomen. Destijds was afgesproken dat de locatie voor tien jaar dienst zou doen als asielzoekerscentrum. De gemeente zegt dat diverse alternatieve locaties onderzocht zijn, maar dat die niet haalbaar bleken. Harderwijk benadrukt dat op de plek van het azc woningbouw gepland is, waardoor verlenging van de opvang niet mogelijk is.
Standpunten van gemeente en COA
Harderwijk erkent de landelijke druk op opvanglocaties. Tegelijkertijd stelt de gemeente dat het COA voldoende tijd heeft gehad om vervangende opvang te regelen en dat het openhouden van de locatie na het verstrijken van de vergunning een illegale situatie oplevert. De gemeente wijst erop dat eerder is aangekondigd dat dwangsommen zouden volgen indien de verblijfslocatie langer dan drie maanden open zou blijven.
Het COA verzet zich tegen het besluit. De organisatie meldt dat de bezettingsgraad van opvanglocaties landelijk ruim 104 procent bedraagt en dat er duizenden opvangplekken tekort zijn. Volgens het COA zou het overplaatsen van de circa 800 bewoners uit Harderwijk naar andere locaties leiden tot "grote humanitaire problemen". Het COA noemt de opgelegde last onder dwangsom verder "buitenproportioneel en onvoldoende onderbouwd" en verzoekt de gemeente af te zien van de maatregel.
"[Een overplaatsing van de 800 vluchtelingen] leidt tot grote humanitaire problemen", aldus het COA.
Juridische procedure en gevolgen
De gemeente heeft de bezwaren van het COA formeel verworpen. Harderwijk stelt dat de oplossing van de landelijke opvangproblematiek tot de verantwoordelijkheid van het COA behoort en geen reden is om handhaving achterwege te laten. De verwachting is dat het COA de kwestie voorlegt aan de rechter om het besluit aan te vechten.
- De dwangsom is ingesteld omdat de vergunning van het azc is verlopen.
- Op de azc-locatie is woningbouw gepland, waardoor verlenging volgens de gemeente onmogelijk is.
- Het COA stelt dat verplaatsing van bewoners ernstige humanitaire en logistieke problemen veroorzaakt.
Feiten in één overzicht
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Dwangsom per dag | €91.000 |
| Totaal mogelijk | €8,19 miljoen |
| Aantal bewoners azc | circa 800 personen |
| Landelijke bezettingsgraad COA (gegeven door COA) | ~104% |
Lokale impact en vervolg
Voor Harderwijk heeft de kwestie directe lokale gevolgen. Ten eerste staat de geplande woningbouw op de locatie van het azc op het spel wanneer opvang wordt verlengd. Ten tweede raakt de discussie de relatie tussen gemeente en COA over wie verantwoordelijkheid draagt voor de oplossing van landelijke tekorten aan opvangplekken.
Indien het COA naar de rechter stapt, volgt een juridische afweging over de vraag of handhaving in deze vorm proportioneel is gezien de landelijke context. Voor bewoners van het azc blijft de onzekerheid bestaan totdat een rechter uitspraak doet of tot er alternatieve opvanglocaties beschikbaar komen.
De gemeente houdt vast aan haar positie dat handhaving noodzakelijk is om uitvoering te geven aan ruimtelijke plannen en regels. Het COA blijft benadrukken dat het afschalen of verhuizen van honderden mensen op korte termijn moeilijk realiseerbaar en menselijk ingrijpend is.
De zaak staat daarmee op het kruispunt van lokaal bestuur, nationale opvangverplichtingen en urgente woningbouwplannen. De uitkomst van een eventuele rechtszaak zal bepalend zijn voor de toekomst van de locatie aan de Graaf Ottolaan en voor de wijze waarop gemeenten en het COA vergelijkbare knelpunten in de toekomst aanpakken.