Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) krijgt een subsidie van €1.000.000 van KWF Kankerbestrijding om onderzoek te doen naar het gebruik van kunstmatige intelligentie bij baarmoederkanker. Doel van het project is te beoordelen of het door het LUMC ontwikkelde AI-model, genaamd POLARIX, voldoende nauwkeurig is om in beeldmateriaal van tumoren te voorspellen of aanvullend DNA-onderzoek noodzakelijk is.
Doel: minder DNA-testen, snellere behandelingsbeslissingen
Baarmoederkanker wordt behandeld op basis van kenmerken van de tumor. Voor sommige beslissingen is DNA-analyse van de tumor essentieel. Volgens het LUMC vraagt dit steeds vaker om extra onderzoek door pathologen om de therapie af te stemmen op de individuele patiënt. POLARIX is ontworpen om in weefselbeelden te herkennen of een bepaald gen aanwezig is: als het gen aanwezig is, kan de patiënt na de operatie vaak geen aanvullende behandeling meer nodig hebben.
Het LUMC benadrukt dat momenteel alleen een moleculaire DNA-test uitsluitsel kan geven en dat zo’n test of de benodigde expertise niet altijd beschikbaar is. Met de subsidie moet onderzocht worden of POLARIX veilig en betrouwbaar genoeg werkt om routinematig gebruikt te worden in het diagnostisch traject.
“Wanneer POLARIX succesvol blijkt, kan naar verwachting ongeveer driekwart van de huidige DNA-testen worden voorkomen.”
Praktische en zorginhoudelijke gevolgen
Als POLARIX daadwerkelijk driekwart van de DNA-testen kan vervangen, heeft dat meerdere implicaties voor de patiëntenzorg en organisatie van de diagnostiek:
- Snellere beslissingen: beeldgestuurde voorspellingen kunnen eerder in het zorgtraject beschikbaar zijn dan laboratoriumanalyses.
- Toegankelijkheid: in instellingen zonder gespecialiseerde moleculaire diagnostiek kan beeldanalyse met AI een alternatief bieden.
- Kosten en capaciteit: minder routinematige DNA-onderzoeken kunnen leiden tot lagere kosten en minder druk op laboratoria, al moeten validatie en implementatie zelf ook worden gefinancierd en georganiseerd.
De onderzoekers zullen in de subsidieperiode moeten aantonen dat POLARIX niet alleen de aanwezigheid van het gen betrouwbaar voorspelt, maar ook dat die voorspellingen klinisch veilig toepasbaar zijn. Dat vereist omvangrijke validatie op representatieve patiëntengroepen en controle op mogelijke foutbronnen zoals variatie in weefselvoorbereiding en beeldkwaliteit.
Onderzoeksopzet en onzekerheden
Het LUMC heeft tot nu toe een AI-model ontwikkeld en patenteert of beschrijft de aanpak voorlopig als POLARIX. Belangrijke vragen voor het onderzoeksproject zijn onder meer:
- Hoe presteert POLARIX bij verschillende subgroepen patiënten en verschillende laboratoriumomstandigheden?
- Welke foutmarges zijn acceptabel voordat DNA-testen kunnen worden weggelaten?
- Hoe worden resultaten verantwoord in de klinische besluitvorming en welke waarborgen zijn nodig voor kwaliteitsbewaking?
Het LUMC wijst erop dat het vervangen van een moleculaire test door een AI-voorspelling alleen verantwoord is als de betrouwbaarheid goed is aangetoond. Daarom is de subsidie bedoeld om deze validatie mogelijk te maken.
| Aspect | Huidige situatie | Bij succesvolle inzet van POLARIX |
|---|---|---|
| Diagnostische methode | DNA-test (moleculair) | Beeldanalyse met AI, aangevuld met tests waar nodig |
| Beschikbaarheid | Afhankelijk van laboratorium en expertise | Meer direct toepasbaar in pathologielabs zonder moleculaire faciliteiten |
| Potentiële vermindering tests | 100% van beslissingen gebaseerd op DNA-testen waar momenteel nodig | Ongeveer 75% van huidige DNA-testen mogelijk overbodig, volgens LUMC |
Vooruitgang in dit project moet ook rekening houden met ethische en juridische aspecten rond het gebruik van AI in de medische besluitvorming. Transparantie over hoe het model tot een voorspelling komt en monitoring na implementatie zijn cruciaal om ongelijke uitkomsten of onbedoelde bias te voorkomen.
De subsidie van KWF Kankerbestrijding maakt het LUMC in staat de benodigde klinische evaluaties en technische verbeteringen uit te voeren. Het is aan onderzoekers en beoordelaars om te bepalen of POLARIX uiteindelijk kan worden geïntegreerd in richtlijnen en de praktijk, of dat aanvullend moleculair onderzoek blijven vereist is.