Raad van State bevestigt eerdere uitspraak
Den Haag/Zwolle — De gemeente Enschede is van de verplichting vrijgesteld om een boete van €600.000 te voldoen die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in 2022 oplegde. De Raad van State heeft het hoger beroep van de AP verworpen en volgt daarmee de uitspraak van de rechtbank uit februari 2024. Die rechtbank concludeerde dat niet is aangetoond dat de gegevens die de gemeente had laten verzamelen, konden worden herleid tot personen.
Achtergrond: meten van drukte in de binnenstad
Tussen 2018 en 2020 liet de gemeente sensoren plaatsen in winkelstraten om bezoekersaantallen en mensenstromen in de binnenstad te meten. Daarvoor werd een extern bedrijf ingehuurd dat gespecialiseerd is in het tellen van passanten. De meetkastjes vingen wifisignalen op van mobiele telefoons van voorbijgangers en registreerden voor elk toestel een unieke, versleutelde code. Doordat de registratie over een langere periode plaatsvond en de locaties van de meetpunten bekend waren, concludeerde de AP dat er sprake kon zijn van het volgen van individuele personen. Op basis daarvan legde de AP in 2022 een boete op.
- Periode: mei 2018–2020
- Sanctie: opgelegde boete door AP in 2022: €600.000
- Rechtsgang: bezwaar tegen boete afgewezen → rechtbank oordeelde februari 2024 in het voordeel van Enschede → Raad van State bevestigt uitspraak
Rechtsgrond: herleidbaarheid van gegevens
De kern van de juridische afweging is of de door de sensoren vastgelegde gegevens te kwalificeren zijn als verwerkbare persoonsgegevens die tot een persoon herleidbaar zijn. De rechtbank concludeerde dat de opgeslagen, versleutelde codes en de locatiegegevens niet aantoonbaar te herleiden waren tot individuele eigenaren van mobiele telefoons. De Raad van State volgt die redenering en handhaaft daarmee het oordeel dat de gemeente niet onrechtmatig persoonsgegevens heeft verwerkt, voor zover dat uit de beschikbare stukken blijkt.
"We hebben altijd zorgvuldig gehandeld. De tellingen waren bedoeld om meer inzicht te krijgen in bezoekersaantallen in onze binnenstad. Dat was ook het enige doel waarvoor deze gegevens werden gebruikt."
De uitspraak laat de bestuurlijke discussie over manieren om voetgangersstromen en winkelbezoek te meten niet verdwijnen. In Enschede benadrukt wethouder Barry Overink (Economie) dat het primaire doel van de tellingen informatie over bezoekersaantallen en drukte in het winkelgebied was, en dat die gegevens alleen daarvoor zijn gebruikt.
Gevolgen voor lokaal beleid en privacytoezicht
De beslissing van de Raad van State heeft directe consequenties voor hoe gemeenten meetprojecten vormgeven. Enerzijds biedt de uitspraak ruimte voor lokale overheden om metingen te gebruiken voor stedelijke planning en economisch beleid, mits de technische inrichting zodanig is dat herleidbaarheid tot personen niet aannemelijk is. Anderzijds maakt de zaak duidelijk dat toezicht door de AP en rechterlijke toetsing kritische mechanismen blijven: de AP handhaafde op grond van de uitleg van Europese privacyregels en bracht zo een grens in beeld die gemeenten moeten respecteren.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 2018–2020 | Sensormetingen in de binnenstad |
| 2022 | AP legt boete van €600.000 op |
| Februari 2024 | Rechtbank verklaart boete onterecht |
| 2026 | Raad van State bevestigt uitspraak |
Voor Enschede betekent de uitspraak dat de gemeente geen financiële last van de boete draagt. Politiek en ambtelijk blijft de plicht bestaan om transparant te zijn over methoden van dataverzameling en om aan te tonen dat gegevensbescherming en proportionaliteit gewaarborgd zijn bij soortgelijke projecten. De kwestie kan precedentwerking hebben voor andere gemeenten die vergelijkbare systemen gebruiken om bezoekersstatistieken te verzamelen.
De uitspraak van de Raad van State maakt geen einde aan de discussie over privacy en techniek, maar zet wel een juridische grens: als meetmethoden zodanig zijn ingericht dat herleidbaarheid niet aannemelijk is, is sprake van een wezenlijk ander juridisch kader dan wanneer individuele personen kunnen worden gevolgd.