De actualisatie van de brandweerleergang Manschap 3.0 is niet alleen een inhoudelijke modernisering, maar ook een herijking van de manier waarop opleidingen worden ontwikkeld en ingevoerd. In het programma Onderwijs Onderweg is onlangs bewust gekozen voor een stap terug: voordat wijzigingen definitief worden doorgevoerd, moet eerst helder zijn wat de consequenties zijn voor de dagelijkse praktijk in de veiligheidsregio’s.
Waarom vertragen?
De voorgestelde aanpassingen aan de leergang maken de opleiding volgens betrokkenen korter en meer actueel. Tegelijk lieten de eerste uitwerkingen zien dat de wijzigingen grotere doorwerkingen hebben dan aanvankelijk gedacht, vooral bij technische hulpverlening en bevrijdingstechnieken. Die effecten raken niet alleen nieuw opgeleide manschappen, maar hebben ook gevolgen voor vakbekwaam blijven, de oefenbelasting, benodigde middelen en functies als de bevelvoerder.
Ymko Attema, namens de Vakraad Leren en Ontwikkelen bij het project betrokken, benadrukt het belang van zorgvuldigheid:
"We moeten een goede impactanalyse maken om het integrale plaatje te overzien."
Die analyse moet volgens betrokkenen duidelijk maken hoe de vernieuwingen samenhangen met bestaande oefenprogramma’s en de continuïteit van bekwaamheden binnen korpsen.
Onderwijs en praktijk dichter bij elkaar
De werkwijze in Onderwijs Onderweg verschuift de aandacht van louter inhoudelijke vernieuwing naar de samenhang tussen onderwijsaanbod en operationele praktijk. Bij nieuwe of bijgestelde leergangen wordt vanaf het begin gekeken naar:
- de effecten op het worden van vakbekwaam (instroomopleidingen);
- de gevolgen voor het blijven van vakbekwaam (bij- en nascholing, oefenbelasting);
- de doorwerking naar andere functies binnen de organisatie, zoals bevelvoerders;
- de benodigde middelen en infrastructuur in veiligheidsregio’s.
Het doel is dat veranderingen niet alleen inhoudelijk beter zijn, maar ook daadwerkelijk aansluiten bij wat brandweerlieden in het veld nodig hebben en kunnen oefenen binnen de beschikbare kaders.
Landelijke leermiddelen en eenduidigheid
Een concreet resultaat van deze meer integrale aanpak is dat het NIPV samen met veiligheidsregio’s werkt aan landelijke leermiddelen voor bevrijdingstechnieken. Dat moet voorkomen dat elke regio zelf materiaal moet ontwikkelen en draagt bij aan meer uniformiteit in opleiding en oefenen.
| Aspect | Huidige focus | Nieuwe aanpak |
|---|---|---|
| Inhoud | Vernieuwing los ontwikkeld | Afstemming met praktijk en oefenprogramma |
| Duur opleiding | Langer, traditioneel | Korter en actueel |
| Impactanalyse | Beperkt | Verplicht en integraal |
Door landelijke leermiddelen te ontwikkelen ontstaat bovendien meer eenduidigheid in de uitvoering van technische vaardigheden en bevrijdingstechnieken, wat de uitwisseling tussen regio’s kan vergemakkelijken.
Gevolgen voor korpsen en oefenbeleid
De keuze om eerst de impact in kaart te brengen is bedoeld om onverwachte problemen bij invoering te voorkomen. In de praktijk betekent dat mogelijk dat implementatie van veranderingen geleidelijk en gefaseerd zal verlopen. Het vraagt van veiligheidsregio’s om eigen oefenprogramma’s, middelen en personeelsinzet aan te passen aan de nieuwe standaarden.
Voor beroeps- en vrijwillige brandweerlieden kan dit gevolgen hebben voor wanneer en hoe vaak zij moeten bij- of nascholen om de nieuwe eisen te halen en te behouden. Ook leidinggevenden moeten rekening houden met effect op multifunctionele taken en de samenhang tussen functies.
De aanpak van Onderwijs Onderweg laat zien dat onderwijsvernieuwing bij vitale diensten als de brandweer meer is dan een curriculumvraagstuk: het is een systeemvraagstuk dat planning, capaciteit en regionale samenwerking raakt.